ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΟΥΡΙΑΣ (1811-1881)
ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
Υπό Δρ. Φιλ. – Ιστορίας Μαρίας-Ελευθερίας Γ. Γιατράκου
Σπουδαίοι Διδάσκαλοι του Γένους, μορφωμένοι Έλληνες και κάποιοι από αυτούς κληρικοί, κόσμησαν τον χώρο της ελληνικής παιδείας και συνέβαλαν τα μέγιστα στην ελευθερίαν της πατρίδας μας με την διδασκαλίαν, το ήθος, τις ανεκτίμητης αξίας προσπάθειές τους. Σχεδόν όλοι από αυτούς συνέδεσαν το όνομά τους και το εκπαιδευτικό τους έργο με την Χίο το ακριτικό και συγχρόνως μαρτυρικό νησί του Αιγαίου.
Ακροθιγώς αναφέρονται μορφές Διδασκάλων που κατάγονταν από Χίο ή υπήρξαν άρρηκτα συνδεδεμένοι με την περίφημη Σχολή της Χίου.
Κορυφαία μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού ο Αδαμάντιος Κοραής, καταγόμενος εκ Χίου, φρόντιζε συνεχώς για την πνευματική ανάπτυξη της νήσου, στέλλοντας βιβλία και ενισχύοντας την Βιβλιοθήκη της Σχολής, τη σημερινή Βιβλιοθήκη. Ο Νεόφυτος Βάμβας, σπουδαίος κληρικός και μεταφραστής της Αγίας Γραφής. Δίδαξε στη Σχολή της Χίου, στην Ιόνιο Ακαδημία και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο Δωρόθεος Πρώιος, Χίος λόγιος, και Μητροπολίτης Αδριανουπόλεως, ο οποίος διετέλεσε Διευθυντής στη Σχολή της Χίου και σε Πατριαρχική Σχολή και εισήγαγε την διδασκαλία των θετικών επιστημών και των μαθηματικών.
Ο Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, ο οποίος δίδαξε επί σειράν ετών στην Χίο, και ένας από τους πιο σημαντικούς εκπαιδευτικούς της Σχολής της Χίου, πριν από την καταστροφή της νήσου το 1822.
Σπουδαίος Διδάσκαλος του Γένους επίσης, μεγάλου πνευματικού διαμετρήματος, μεγαλωστί μεγάλος, υπήρξεν ο Γεώργιος Σουρίας, γεννημένος το 1811 στα Λουτρά Θολοποταμίου και αποβιώσας στις 11 Ιουνίου 1881 στην Ερμούπολη της Σύρου.
Μέχρι των ημερών μας η ερευνητική γραφίδα δεν ασχολήθηκε όσο άξιζε και έπρεπε στον γίγαντα αυτόν του πνεύματος και της γνώσης, στον ακάματο, πολυτάλαντο Διδάσκαλο που σμίλεψε αριστουργηματικά τις διάνοιες και τις ψυχές των μαθητών του.
Στοιχεία της λαμπρής του βιοτροχιάς αρυόμαστε κυρίως από έγκριτες πηγές καταξιωμένων συγγραφέων κυρίως από διακεκριμένους μαθητές του που εξεφώνησαν επιμνημόσυνους λόγους κατά την τέλεση των μνημοσύνων του.
Ο Γεώργιος Σουρίας είδε το πρώτον φως του ηλίου στην περιοχή του Θολοποταμίου, στην καλλίδενδρον θέση των Λουτρών, όπου υπάρχει ο περικαλλής ναός του Αγίου Πέτρου, του πρωτοκορυφαίου των Αποστόλων.
Γονείς του, οι ιδιώτες αλλ’ έντιμοι και απλοϊκοί, χρηστοί και φιλήσυχοι, Κωνσταντίνος και Ειρήνη, που υπεραγαπούσαν τα γράμματα. Ο Γεώργιος Σουρίας διδάχθηκε τα πρώτα γράμματα από τον ιερέα Πέτρον, Μυκόνιο την καταγωγήν, που εφημέρευε στον Άγιο Πέτρο και υπήρξεν χρηστός και ιεροπρεπής.[1]
Όταν συντελέσθηκε η καταστροφή της Χίου το 1822, όταν ο σίδηρος και ο εξανδραποδισμός κατέστρεφαν και εξαφάνιζαν την Χίο, ο αείμνηστος διδάσκαλος Γεώργιος Σουρίας, πρόσηβος ών, απήχθη από την Χίον και οδηγήθηκε αιχμάλωτος στην Ασίαν και μετά από αυτήν στην αφρικανικήν γην της Αιγύπτου. Εκεί η τα πάντα σαφώς κυβερνώσα Πρόνοια του Θεού, ένευσεν εις την καρδίαν Χριστιανού φιλανθρώπου, ο οποίος βοήθησε τον αιχμάλωτον, τον έστειλε στην περιφανή πόλη της Αυστρίας, την Τεργέστην και τον κατέταξεν εις τα εκεί σχολεία της ομογένειας που ήκμαζαν τότε χάρη στους ομογενείς δασκάλους που κατέφυγαν εκεί.[2] Εκεί ο Σουρίας εκπαιδεύθηκε από τους περικλεείς διδασκάλους, Κων/νον τον Κούμαν, Στέφανον Ιατρόν τον εξ Οικονόμων, και διέμενεν κοντά στον ιεροδιδάσκαλον Διονύσιον Σκαλιώρα, κοντά σε άνδρες Θεσσαλούς πολυμαθείς και επιστήμονες.
Μετά από αυτές τις σπουδές του μετέβη στην ελεύθερη Ελλάδα και έγινε κατ’αρχάς ελληνοδιδάσκαλος στην παροικίαν της Πάρου.
Υπήρξεν φιλομαθής και ουδέποτε σταμάτησε να εκπαιδεύεται. Πολυγλωσσότατος, εγνώριζε άριστα εκτός των Ελληνικών, Λατινικά, Γερμανικά, Γαλλικά, Τουρκικά, Ιταλικά.[3]
Μετά από πρόσκληση του πρώτου Γυμνασιάρχου και ιδρυτή του Γυμνασίου Σύρου, Νεόφυτου Βάμβα, εγκαταστάθηκε στην Ερμούπολη το 1834.
Το 1835 διορίσθηκε Σχολάρχης στο Γυμνάσιο Σύρου, το 1846 Καθηγητής και το 1849 με το βαθμό του Γυμνασιάρχη διαδέχθηκε τον Γεώργιο Σερούϊο στο Γυμνάσιο Σύρου στην Ερμούπολη μέχρι το 1862. Δίδαξε Ιστορία, Γεωγραφία, Πολιτική, Ηθική, Φιλολογία και Φιλοσοφία.
Υπήρξεν ο πρώτος Καθηγητής που εισήγαγεν εμπορικά μαθήματα βασισμένα στη θεωρία του Γάλλου Οικονομολόγου Jean Baptiste Say.
Διετέλεσεν Έφορος του Ελληνικού Μουσείου Ερμούπολης μαζί με τον Α. Ναύτη και Μ. Σαλβάγο τα έτη 1845 και 1846.[4]
Ο διορισμός του στη συνέχεια στο Γυμνάσιο Χίου θεωρήθηκε μεγάλη επιτυχία, ώστε οι δημογέροντες με επιστολή τους στον Έφορο Κ. Καραθεοδωρή ανήγγειλαν την άφιξή του στην Χίο με αισθήματα χαράς και ελπίδας για την πρόοδο της Σχολής, της οποίας ιδρυτής υπήρξεν ο διακεκριμένος διδάσκαλος, Αθανάσιος ο Πάριος.[5]
Ο Γ. Σουρίας είχε μία άριστη οικογένεια. Νυμφεύθηκε την Ασπασία, θυγατέρα του Γάλλου ευπατρίδη Ιακώβου Μαρσάν (Μαρσάνου) με την οποία απέκτησε τον Επαμεινώνδα, τον Κωνσταντίνο, τον Ιάκωβο, την Πολυκρέτη, την Μαριγίτσα και τον Αριστείδη, Τον έθλιψε βαθύτατα και τον συγκλόνισε η απώλεια του Κωνσταντίνου, της Μαριγίτσας και στη συνέχεια το 1858 της συζύγου. Το 1862 εγκαταστάθηκε με τα ανήλικα παιδιά του, Ιάκωβο και Πολυκρέτη, ο οποίος πέθανε το 1866 σε ηλικία 18 ετών, στο κτήμα του πρόκριτου Ιωάννη Δαμαλά, που αγόρασε από τον φίλο του, σύντροφό του στην αιχμαλωσία και ομοϊδεάτη του, τον Χιώτη έμπορο και Δήμαρχο Ερμούπολης, Αμβρόσιο Δαμαλά στο Φραγκοβούνι του Κάμπου Χίου. Οι θάνατοι των μελών της οικογενείας του έβλαψαν την υγεία του, ιδιαίτερα τα μάτια του και κινδύνευσε να τυφλωθεί.[6]
Το οικογενειακό του υπόβαθρο άριστο. Τρεις μήνες περίπου προ της καταστροφής της 22ας Μαρτίου 1881, η Χίος απ’ άκρον εις άκρον κατεστραμμένη από τον μεγάλον σεισμόν εκήδευσεν μετ’ ευγνωμοσύνης δημοτελέστατα τον επιφανή πολίτην και μέγαν ευεργέτην του Έθνους, Ζωρζήν Δρομοκαΐτην. Τρεις περίπου μήνες από την ίδια καταστροφήν η Χίος, μη αξιωθείσα να κηδεύσει τον σοφόν αυτής πολίτην και γηραιόν του ελληνικού Γένους Διδάσκαλον Γεώργιον Σουρίαν παρακολουθούσε βαρυαλγής το υπό των κατά καιρούς ευγνωμονούντων μαθητών του ανδρός τελεσθέν επ’ εσχάτων δημοτελές μνημόσυνον.[7] Η Ερμούπολις Σύρου χαρακτηρίστηκε ως ευδαιμονεστέρα της Χίπου όπου κηδεύθηκε εν μέσω αγάπης, τιμής, ενθουσιασμού, της περιφανούς νήσου, όπου δίδαξε.
Στις 22 Μαρτίου 1881 με τον μεγάλο σεισμό της Χίου το Γυμνάσιον Χίου έπαθεν μεγάλες ζημιές και αμέσως άρχισαν επισκευές. Επωφελούμενος ο Γ. Σουρίας της αναγκαστικής αργίας εξαιτίας των καταστροφών του Γυμνασίου, μετέβη για λουτρά στην Κύθνο, όπου απεβίωσεν, στην Ερμούπολη της Σύρου στις 11 Ιουνίου 1881. Η κηδεία του έγινε με μεγάλες τιμές στον ναό του Αγίου Νικολάου και μεταξύ των άλλων που εκφώνησαν επικήδειους λόγους ήταν και ο Γυμνασιάρχης, Ιωάννης Παντούρης. Ετάφη στον οικογενειακό τάφο του Αγίου Γεωργίου.[8]
Στο Μνημόσυνο που ετελέσθη στη Χίο στις 20 Ιουνίου 1881, μεταξύ άλλων εκφώνησεν λόγο και ο συγχωριανός και φίλος του, Γρηγόριος Φωτεινός, επίσκοπος Μυρτοφύτου και Περίστασης, καθώς και ο μαθητής του Ζ. Γ. Φυτίλης.[9]
Μόλις αναλαβών ο Γ. Σουρίας εκ των δεινώς κατά την ίδια εποχή του παρελθόντος νόσον των ρευματισμών, οι οποίοι υπονόμευσαν την υγείαν του, επέζησεν και είδεν και την δευτέραν φοβεράν της πατρίδας του καταστροφήν εκ των σεισμών, που κατέστρεψαν ανοικτιρμόνως και την χαρμονήν των γεροντικών του βίου του ημερών, το Γυμνάσιον της Χίου. Δεν ήθελε να εγκαταλείψει την γενέτειράν του Χίον, κατά τις ημέρες της δοκιμασίας και θλίψεώς της, ποθώντας μάλλον να συντάξει υπό τα ερείπιά της αλλά πείσθηκε από τις επίμονες παρακλήσεις των οικογενειών και φίλων και εξαιτίας των πόνων της ανηλεούς νόσου του, να μεταβεί δι’ ολιγοχρόνιον διατριβήν στα λουτρά της Κύθνου.
Πλήρης χαράς και νεανικού ενθουσιασμού αποχαιρέτησε την Χίον, πιστεύοντας ότι σύντομα θα επέστρεφεν υγιής μετά νέου ζήλου και δυνάμεως να αναλάβει την αδιάκοπη σειρά της διαπαιδαγωγήσεως της νεολαίας του έθνους για την πρόοδόν της και την μίμηση και εφαρμογήν των λαμπρών έργων της ελληνικής ευκλείας.
Εξάλλου ως μέλημα και σκοπόν του βίου του είχεν την διά της αρχαίας Ελλάδος αναγέννησιν της νεωτέρας. Αλλ’ επελθών ο θάνατος ματαίωσεν τις ύστατες αυτές ελπίδες του και την 11ην περί το δειλινόν το μήνυμα «Ο Σουρίας απέθανεν» περιέτρεχεν την πόλιν από παραπήγματος εις παράπηγμα βυθίζοντας τους Χίους σε θλίψιν και απελπισίαν.[10] Μετά τον θρήνον και τον οδυρμόν για τα 4000 θύματα του σεισμού, οι Χίοι και όλοι οι Έλληνες θρήνησαν πάλιν την μεγάλην συμφοράν και την μεγάλην απώλειαν των γραμμάτων με τον θάνατον του Σουριά. Διότι ο σεβάσμιος εκείνος πρεσβύτης είχε μιλήσει στην καρδιά όλων με την μελίρρυτον γλώσσαν της σοφίας και της αρετής. Κανένα θάνατον δεν θεώρησαν τότε οι πενθούντες Χίοι μεγαλύτερον και ανεπανόρθωτην συμφοράν από εκείνου του χαλκέντερου Καθηγητή Σουρία, ο οποίος ίδρυσε το Χιακόν Γυμνάσιον και κυβέρνησεν αυτό τόσον ευδοκίμως και αποτελεσματικώς στην κινδυνώδη πελαγιοδρομίαν του, όχι μόνον αυτό αλλά και εκείνο της Σύρου και ανέδειξεν αυτό φυτώριον των περιοικίδων και λαμπρόν της Χίου και τον γραμμάτων αλγάϊσμα.
Διαβάζοντας ο αναγνώστης τους δημοσιευμένους ευγλώττους λόγους που εκφωνήθηκαν κατά το μνημόσυνό του, το Σάββατον, 20 Ιουνίου 1881 μπορεί να βρει έστω σκιαγραφίαν του βίου του διδασκάλου του Γένους Γ. Σουρία και των κοινωνικών, ηθικών και γνωστικών αρετών που τον κοσμούσαν και της περιωπής που τον ανεβίβασεν και των γραμμάτων αΐδιος δόξα, την οποίαν απέκτησε με πολύν κόπον και ενδελεχή και ατελεύτητον μελέτην και σπουδήν.
Είναι θαυμαστόν πως ο αφανής χωρικός του Θολοποταμίου αναδείχθηκε άξιος της σοφίας και αρετής του ενδόξου Κοραή μιμητής, το έτερον όνομα της Χιακής φήμης και στήριγμα του Χιακού ονόματος.[11]
Το Σάββατον, 20 Ιουνίου 1881 ετελέσθη Μνημόσυνον του αειμνήστου διδασκάλου Σουρίου υπό των ευγνωμονούντων μαθητών του και περιληπτικώς αναφέρθηκαν οι λόγοι χάριν κυρίως και των συμμαθητών τους που βρίσκονταν στο εξωτερικόν και εξ ονόματος αυτών με βαθείαν ευγνωμοσύνην.
Επειδή το ταξίδι στην Σύρον κατά την κηδείαν του δεν επέτρεπαν οι σφοδροί άνεμοι οι ευγνώμονες μαθητές του κατέθεσαν ως φόρον αιωνίου ευγνωμοσύνης διά του κ. Δημάρχου Ερμουπολιτών στέφανον επί του σεπτού νεκρού με επιγραφήν «Οι εν Χίῳ ευγνώμονες μαθηταί τῳ σοφώ διδασκάλω των». Αποφάσισαν όμως και τέλεσαν δημοτελές αρχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ της αγνής αυτού ψυχής με το εξής προσκλητήριον.
Κύριε,
Τελούντες το προσεχές Σάββατον 20/2 Ιουλίου εν τη ιερά Μητροπόλει αρχιερατικόν Μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του σοφού διδασκάλου του Γένους και αοιδίμου ημών Γυμνασιάρχου ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΟΥΡΙΑ. Σας παρακαλούμεν, όπως παρευθέντες ενώσητε μεθ’ ημών τας υπέρ αυτού προς τον Ύψιστον δεήσεις σας.
Εν Χίω την ............... 1881
Οι κατά καιρούς ευγνώμονες μαθηταί
Θεόδωρος Α. Καράβας
Δημήτρης Μ. Στάμπας
Αντώνιος Σ. Ψαράς
Ζαχαρίας Φυτίλης
Κωνσταντίνος Λ. Σγουρός
Θεόδωρος Γ. Πάντζαρης.[12]
Στο μνημόσυνον προσεκλήθησαν οι εγχώριαι Οθ. Αρχές, οι ξένες Προξενικές, και όλοι οι αξιότιμοι συμπολίτες μας. Διά Μητροπολιτικήν Εκκλησίαν χρησίμευσε παράπηγμα, διασκευασθέν υπό των θλιβομένων Χίων, πάνω δε από το ιερόν επί μέλανος εδάφους υπήρχαν λευκά γράμματα Γ.Σ. ως διαφυλακτήριον στις καρδιές των Χίων. Έτσι κατά την πρωία 7 ½ ο κ. Δήμαρχος, ο διευθύνων Γραμματεύς το ελληνικόν Προξενείον, ο διευθυντής της Τραπέζης Χίου κ. Ε. Α. Καράβας και οι επισημότεροι των εμποροπλοιάρχων και εμπόρων, παρακολούθησαν από το Γραφείον του Θ. Καράβα το συνίον των κολύβων μέχρι της μητροπολιτικής εκκλησίας. Αν και ήταν απλή καθημερινή και εργάσιμη ημέρα το πλήθος που συνέρευσεν στην εκκλησία ήταν μεγαλύτερον των προετοιμασιών των τελεταρχών και παρέμεινεν εν μέρει σε ύπαιθρον με ευλαβή συγκίνηση μέχρι τέλους της λειτουργίας η οποία εβράδυνεν πολύ χάριν των επισήμων ξένων.[13]
Το σινίον των κολύβων έφερε την εικόνα του διδασκάλου και η πορεία από το γραφείο του Ε. Α. Καράβα μέχρι της εκκλησίας ομοίαζεν με νεκροπομπήν επισήμου πολιτικού ανδρός. Θέαμα πολύ συγκινητικόν, ως επίσημος εισφορά ευγνωμοσύνης προς τον σοφόν διδάσκαλον. Από όπου διήρχετο η πομπή, όλοι ανεξαιρέτως απεκαλύπτοντο προ της εικόνας του Σουρία και ως να ήταν ο νεκρός αυτού με δάκρυα έκαναν τον σταυρόν τους. Εργάτες απλοί, κτίστες και ξυλουργοί εγκατέλειπαν τις εργασίες τους και ασκεπείς από των βάθρων των ημικτήσαντων οικοδομών έκυπταν την κεφαλήν προ του ονόματος αυτής της αίγλης, του μεγαλείου των γραμμάτων, προφανώς την δεινήν απώλειαν που υπέστη η πατρίδα εν μέσω τόσων συμφορών και του θανάτου του Γ. Σουρία.[14]
Προπορεύονταν οι κλητήρες της Μητροπόλεως, του Δημαρχείου και του ελληνικού Προξενείου, ακολουθούσαν οι μεταφέροντες τα κόλυβα παραπορευομένων τεσσάρων καθηγητών του Γυμνασίου λαμπαδηφόρων, μετά από αυτούς ακολουθούσαν πενθηφορούντες εκ των τελούντων το μνημόσυνον μαθητών οι Θ. Καράβας, Α. Ψαράς, Κ. Σγουρός και Ζ. Φυτίλης, μετά από αυτούς ο κ. Δήμαρχος, ο διευθύνων το ελληνικόν Προξενείον, ο Ε. Καράβας και οι λοιποί αξιότιμοι συμπολίτες στην γραμμή. Επίσης Λόχος χωροφυλάκων υπό τον αρχηγόν της Δ. Αστυνομίας προπορευόταν της συνοδείας και παραταχθέν προ του Ιερού Ναού απέδωκεν στο όνομα του σοφού διδασκάλου τις δέουσες τιμές. Το όνομα, η περιωπή και οι αρετές του αοιδίμου γυμνασιάρχη Χίου τόσο βαθιά είχαν εγχαράξει την εικόνα του στις καρδιές των συμπολιτών του, ώστε δύσκολα πίστευαν κάποιοι ότι ο θάνατος απετόλμησε παρόμοιον ανοσιούργημα, η δε προς αυτόν αγάπη και αφοσίωση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε και μόνον η ανάμνηση του θλιβερού γεγονότος έφθανε για να φέρει δάκρυα και στους οφθαλμούς, έστω κι αν δεν γνώριζαν την σπουδαιότητα του μεγάλου διδασκάλου του Γένους. Απόδειξη τρανή ότι τελούνταν αλλεπάλληλα μνημόσυνα υπέρ αυτού, όπως εκείνο που ακολούθησε υπό των εφόρων των Δημοσίων Εκπαιδευτηρίων και άλλο επίσημο από τους ευγνωμονούντες της κοινότητας Χίου.[15]
Μπορεί ο βίος των εργατών σοφίας και της παιδείας να διαβαίνει πολλές φορές αφανής και αθόρυβος, αλλά ο στέφανος της δόξης παραμένει αμάραντος προ των πυλών της αιωνιότητας.
Η βιογραφία τους μας διδάσκει ένα μόνο μάθημα, μάθημα αιώνων και αληθείας, ότι δηλαδή η πραγματική δόξα η ακίβδηλη και γνήσια δεν κατοικεί σε χρυσοστόλιστα μόνον στήθη, ούτε σε πομπώδεις και μεγαλωνύμους τίτλους, αλλά είναι προνόμιον αναφαίρετον του πνεύματος και της αρετής. Ο συγγραφέας του πονήματος για τον μεγάλο διδάσκαλον του Γένους Γ. Σουρίαν εκφράζει θερμές ευχαριστίες στον φιλόπατρη και εραστήν των καλών, Ε. Α. Καράβαν, ο οποίος με την διακρίνουσαν αυτόν ευγένειαν ζήτησε να εκτυπωθεί φυλλάδιον με τους εκφωνηθέντας λόγους κατά το Μνημόσυνον του Γεωργίου Σουρία με δικά του έξοδα.[16]
Σταχυολογούμεν ευλαβώς πνευματικά διαμάντια από τους εκφωνηθέντας επιμνημόσυνους λόγους. Κατ’ αρχάς από τον λόγον του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Σιών, Γρηγορίου Φωτεινού.
Ο Θεοφιλέστατος επίσκοπος, ομιλεί κατ’ αρχάς για την αρετήν της ευγνωμοσύνης των μαθητών του διδασκάλου του Γένους, Γ. Σουρία, που είναι ευάρεστη στον Θεόν και στους ανθρώπους τους οποίους εξευγενίζει και τους απεργάζεται αγαθούς.
Εξαίρει με συγκίνηση την σιγήσασαν μελίρρητον γλώσσαν του διδασκάλου, που επί εξήντα έτη περίπου δίδαξε την νεότητα, μαθαίνοντάς την τα χρηστά και επωφελή έπη.[17]
Υπογράμμισεν ο ομιλητής το ανεκπλήρωτον κενόν που άφηκεν εις την κοινωνίαν ο αοίδιμος, την απώλειαν μεγάλου διδασκάλου οι μαθητές, τον χρηστόν πατέρα, οι οικογένειες, τον ακάματον ευεργέτην η κοινωνία, την αρίζηλον φήμην η Χίος, το Γυμνάσιον τον πεπειραμένον Γυμνασιάρχην, ο Ελικών την μουσοφελήν του δάφνην, η Ελλάς τον φανόν τον τηλεφανή. Αλλά ως αγαθά όντως εποίησεν στην ζωήν του, εις ανάστασιν ζωής επορεύθη κατά τον Κύριον, ως παραμυθίαν για τους ζώντες.
«Και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής».
Έντιμοι, χρηστοί και φιλήσυχοι οι γονείς του Κωνσταντίνος και Ειρήνη, υπεραγαπώντες τα γράμματα, τα οποία διδάχθηκε πρώτα ο υιός τους Γεώργιος, από τον Μυκόνιον ιερέα Πέτρον εφημέριον χρηστόν και ιεροπρεπή στον Άγιο Πέτρο.
Μετά την καταστροφήν της Χίου το 1822 ο αείμνηστος διδάσκαλος Γ. Σουρίας, πρόσηβος ων, απήχθη στην Ασία, μετά στην Αίγυπτον στην οποία η σαφώς κυβερνώσα Πρόνοια του Θεού, ένευσεν εις την καρδίαν Χριστιανού φιλανθρώπου, να βοηθήσει τον διαβιούντα στην αιχμαλωσίαν Σουρίαν. Ο φιλάνθρωπος αυτός τον εξηγόρασεν, τον οδήγησεν εις την περιφανή πόλιν της Αυστρίας Τεργέστην και τον κατέταξεν εις τα ομογενή σ’ αυτήν σχολεία, τα οποία ήκμαζαν τότε, χάρη στην διδασκαλίαν των εκεί ομογενών διδασκάλων.
Μετά την εκπαίδευσή του αυτήν κοντά σε διακεκριμένους διδασκάλους μετέβη στην ελεύθερη Ελλάδα και αρχικά δίδαξε στην παροικίαν της Πάρου και στην συνέχεια στην Ερμούπολη της Σύρου. Εκεί δίδαξε κατόπιν στο ιδρυθέν υπό του Νεοφύτου Βάμβα Γυμνάσιον. Σ’ αυτό σχολαρχών, προάγεται στην έδρα Καθηγητή, σε λίγο στη θέση Γυμνασιάρχη, μετά την εκδημίαν του τότε γυμνασιαρχούντος, Γεωργίου Σερούϊου.
Σ’ αυτό το Γυμνάσιον διετέλει Γυμνασιάρχης, ευδοκιμώτατως, μέχρι της πτώσεως του βασιλέως Όθωνος και συγχρόνως Καθηγητής και σχολάρχης ευδοκιμώτατος και φήμην ακαμάτου διδασκάλου απέκτησεν δικαίαν, εξηγώντας στους μαθητές ταύτα τα μαθήματα, ιστορικώς, γεωγραφικώς, πολιτικώς, ηθικώς, φιλολογικώς, φιλοσοφικώς.[18]
Κατά την πτώση του Όθωνα, δεν έλαβε τελικά την προαγωγήν στο Γυμνάσιον του Πειραιώς, αλλά καταφρονήθηκε και θεώρησε ως λύση την μετάθεση, ως θεϊκήν βοήθειαν και αφού ζήτησε πρόσκαιρη άδεια από το Υπουργείον, έγινε προϊστάμενος από τότε του Χιακού Γυμνασίου.
Αφού εργάσθηκε φιλοπόνως σ’ αυτό «συνήγαγεν αφθόνους τους καρπούς των Μουσών».
Στα θέματα της οικογενείας του αντιμετώπισεν θλίψεις, αφού ο έφηβος υιός του απεβίωσεν καθώς και Μαρινίτσα η πολυαγαπημένη του θυγατέραν, γι’ αυτό χύνοντας κρουνούς πικρών δακρύων κινδύνευσε να τυφλωθεί.
Αξίζει να σημειωθεί ότι από την δυσάρεστη αυτή θέση τον λύτρωσε η θεία Πρόνοια και δικαιοσύνη, όπως ακριβώς συνέβη και τον βίον του Ιωσήφ του Παγκάλου, τον οποίον κατέτρεξαν οι αδελφοί του, τον επώλησαν αιχμάλωτον εις αλλοφύλους, τον φυλάκισαν ως μη ηθικόν αλλ’ η δικαιοσύνην του Θεού τον απελευθέρωσεν και τον ανύψωσαν σε βασιλικήν βαθμίδα.[19]
Το ίδιο συνέβη και με τον διδάσκαλον Γ. Σουρίαν. Τον αιχμαλωτίζουν, τον πωλούν ως κτήνος, αλλ’ ο Θεός της δικαιοσύνης τον λυτρώνει θαυματουργικώς. Τον οδηγεί στην Τεργέστη στην εκεί ακμάζουσα Τεργεσταία σχολή, όπου έλαβε τα ελικώνια φώτα στην λαμπρά εκείνην των γραμμάτων εστίαν και ως Προμηθέας μεταβίβασεν το αναγκαίο τούτον πυρ εις το πάτριον έδαφος, καταφωτίζοντας διά τούτων απειραρίθμους των ομογενών.
Και όπως εξόρισαν τον Πάγκαλον Ιωσήφ εις την Αίγυπτο, οι αδελφοί του, απομακρύνοντάς τον από την πατρικήν γην και ταπεινώνοντάς τον, τον ανύψωσεν η θεία δικαιοσύνη και τον κατέστησεν κοινωφελή.[20]
Έτσι μετέθεσαν και τον διδάσκαλον Γ. Σουρία από το Γυμνάσιον της Ερμουπόλεως στο Γυμνάσιον Πειραιώς για να τον εξευτελίσουν και ταπεινώσουν, αλλά η θεία Πρόνοια και δικαιοσύνη τον τοποθέτησαν εις την λυχνίαν της Χίου και «λάμπει πάσι τοις εν τη οικία και καταγλαΐζει τους συμπολίτες του».
Αλλά ο Γ. Σουρίας από την ακατάπαυστη μελέτη παρέβλαπτε το υγιές της φυσικής του οράσεως, δηλώνοντας ότι στα σχολεία οι μεγάλοι διδάσκαλοι της ανθρωπότητος τις αρχές μόνον και τους σπινθήρες της παιδείας λαμβάνουν αλλά εις τα «ταμεία» των οικιών τους με πόνο, ιδρώτα και αγρυπνία και μελέτη σοφίζονται και αποβαίνουν διάσημοι.[21]
Ο Γ. Σουρίας εμιμείτο τους μεγάλους σοφούς και δεν είχε μόνον εκγυμνασθεί άριστα εις τα εγκύκλια μαθήματα αλλά και στις γλώσσες, την ελληνικήν, την λατινικήν, την γερμανικήν και τις νεότερες ευρωπαϊκές και την φιλολογίαν και φιλοσοφίαν και όλες τις επιστήμες. Έτσι αναδείχθηκε ο Γ. Σουρίας ένας των σοφωτάτων και λογιωτάτων και ωφελιμοτάτων διδασκάλων του έθνους και αποκατέστησεν εις την κεφαλήν του πρόχειρον βιβλιοθήκην και λεξικόν.[22]
Με την άδειαν της ελληνικής κυβερνήσεως κρατούσε το πηδάλιον του Γυμνασίου Χίου από δεκαοκτώ ετών και αναγνώριζαν τους τελειοφοίτους του Γυμνασίου αυτού στο Πανεπιστήμιον ως αποφοίτους ελληνικών Γυμνασίων, εμπιστευόμενοι στην έμπειρη κυβέρνησή του, αποφεύγοντας με την μεγάλη του ικανότητα τους τυχόν σκοπέλους κυρίως το 1866, όταν προσέκρουσεν την πρώραν του η Δημογεροντία και ναυάγησεν και τότε διέσωσεν το σκάφος του Γυμνασίου ο σοφός διδάσκαλος χάρη στην φήμην του. Και κατά το έτος προ του θανάτου του το ναυάγιον που υπέστη το Γυμνάσιον από την θεομηνίαν κατέστη αργόν, αναμένοντας την ανακαίνισή του.
Αλλά πριν ναυπηγηθεί το νέον πνευματικόν σκάφος αποδήμησεν ο σοφός διδάσκαλος εις Σύρον για τα λουτρά της Κύθνου. Στη Σύρο αναφάνηκε πληγή που εσήμανε τον επιθανάτιον κώδωνα και στην Σύρο ετελεύτησεν, στην αρχαίαν κονίστρα των πολυχρονίων του παλαισμάτων.
Ο δήμος Ερμούπολης μόλις πληροφορήθηκε την είδηση της τελευτής του εψήφισεν την δημοτελή του εξόδιον ακουλουθίαν και τον εκήδευσε με παρατάξεις και τιμές, και ως εθνικόν ευεργέτην και διδάσκαλον του έθνους, όπως ακριβώς τον τιμούν ευγνωμόνως και οι Χίοι μαθητές του, τελούντες δημοτελές μνημόσυνον. Και καταλήγει ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Σιών Γρηγόριος Φωτεινός, τον επιμνημόσυνον λόγον του, με την αγιογραφικήν ρήση «Και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής» και ευχήν συγχωρητικήν: «Συ δι’ ο Θεός των οικτιρμών και Θεός του ελέους, μνήσθητι και του δούλου σου τούτου και συγχώρησον και αυτώ εί τις ως άνθρωπος ήμαρτε λόγω έργω ή διανοία˙ σχίσον το χειρόγραφον των πταισμάτων αυτού και έγγραψον αυτόν βίβλιω ζωής και κατάταξον εν χώρα ζώντων, ως αγαθός και φιλάνθρωπος και ευλογητός εις τους αιώνας. Αμήν».
Σπουδαίες ειδήσεις αρυόμεθα για τον «μεγαλωστί μεγάλον» διδάσκαλον του Γένους τον μαθητή του Ζ. Γ. Φυτίλη, ο οποίος ομίλησεν με λόγους μελίρρητους και διθυραμβικούς, διάνοιαν και συναισθήματα συγκλονισμένα, δυνατών να παραστήσει ο «στρουθός του αετού των υψιβάμονα πτήσιν και να εκφράσει διά λέξεων τα μεγαλουργήματα του μεγάλου και σοφού διδασκάλου». Χαρακτηρίζει το έργον του αληθώς ταντάλειον και πάνδημον το πένθος επί της τελευταίας κατοικίας του.
Και υπογραμμίζει: «Απέθανεν η γηραιά εκείνη εικών, προ της οποίας τόσοι έκλιναν το γόνυ μετά σεβασμού και η ύπαρξή του ήταν κατασκευασμένη εκ διπλού πυρός, του πνεύματος και της αρετής. Ο θάνατος του υπήρξεν στέρησις της κοινωνίας. Του λοιπού δεν θα ακούγεται από της έδρα το βροντώδες αυτού» «Πάει καλά» και δεν θα έχει αντιπρόσωπον η αρχαία Ελλάς στην Χίο, σάλπιγγα κηρύγματος ο Πλάτων, ερμηνευτήν ο Όμηρος και καλλιτέχνην αρχιτέκτονα η ελληνική γλώσσα. Του λοιπού δεν θα ελκύει το όνομα Σουρίας, ως μαγνήτης τον έξω σεβασμό και την έμπιστον πεποίθησιν, τον θαυμασμόν και την αγάπην προ του τεμένους των Μουσών.[23] Υπάρχουν εξαιρετικοί νόες, για να πλάθουν εποχές. Θνήσκουν αλλά δεν αποθνήσκουν. Εις μέγας ανήρ, είναι μία σελίς της Ιστορίας αλλ’ ο θάνατος δεν είναι ο επίλογός της.[24]
Γεννήθηκε στην καταστροφή και πέθανε στην καταστροφή. Γεννήθηκε άσημος και πέθανε ένδοξος. Γεννήθηκε από αφανή ιδιώτη, σε πτωχικόν οικίσκον και παρεπέμφθη σε τάφο από επιφανές δημόσιον πρόσωπον, μεθ’ όλης της πομπής και επισημότητας εις τα ύψη του μεγαλείου και της δόξης.[25]
Εδίδασκεν δημοσία, παρέδιδεν ιδιαιτέρως, ησχολείτο εις γλώσσαις, φρόντιζε τα του οίκου του. Δικαίως μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ο ασκητής της παιδείας. Ο Γεώργιος Σουρίας εχρημάτισεν Γυμνασιάρχης στην Σύρο και στην πατρίδα του Χίον. Υπό την διδασκαλίαν του τα Γυμνάσια αυτά αναδείχθησαν σε φυτώρια της ελληνικής νεότητας από όπου εξήλθαν τόσα πολύτιμα εθνικά στοιχεία, παράγοντες διαπρεπείς στον επιστημονικό, οικονομολογικό και εμπορικό κόσμο. Σ’ ολόκληρο τον κόσμο συναντούμε μαθητές του Γ. Σουρία, αξίους του ελληνικού ονόματος που προφέρουν μετά λατρείας και ευγνωμοσύνης το όνομα του διδασκάλου.
Η θέση του Γ. Σουρία δεν ήταν για τις κορυφές των Γυμνασίων, αλλά για το Πανεπιστήμιον και μάλιστα πολλές φορές ζητήθηκε από αυτόν από το Υπουργείον Παιδείας.
Και ως οικογενειάρχης προήγαγε τα παιδιά του στις θέσεις που κατέχαν. Υπήρξεν σύζυγος αφοσιωμένος, πατήρ, ήπιος, συγγενής αρωγός. Ως πολίτης είχε την αυταπάρνησιν σύντροφον και τις θυσίες αδελφές. Είχε τον ενθουσιασμό στην καρδιά και την ειλικρίνεια στα χείλη. Τον πόθον της εθνικής δόξας και την αναγέννηση του τόπου μας. Ως Χριστιανός πίστευε βαθιά εκτελώντας με συνέπειαν τα χριστιανικά του καθήκοντα, εμβαθύνων στης ορθοδοξίας το υψηλόν πνεύμα.[26]
Φιλόσοφος ο Γ. Σουρίας ομοίαζε προφήτην μάλλον θεόπνευστον.
Στέφανος δόξης στέφει τον βίον των μεγάλων ανδρών που αφιέρωσαν την ζωήν τους ολόκληρη στην ευημερίαν του κόσμου.[27] Και ο μαθητής του ο συγκεκριμένος, προσθέτει λόγους πίστης μεγάλης: «ο ουρανός, γράφει, επί τη εμφανίσει της ψυχής αυτού εν μελωδίαις Σεραφείμ αγαλλιάσεως, ήνοιξε των πυλώνων αυτού των σιδηρών τας δύο πτέρυγας επισήμως και πλέξασαι τον στέφανον της αιωνιότητος απέθηκαν επί της κεφαλής αυτού του Ασωπίου, Κούμα και Φιλίππου Ιωάννου οι ψυχές. Πιστεύει επίσης ότι ο Κοραής ένδακρυς και ανήσυχος ενηγκαλέσθη αυτόν εις τον ουδόν, οι δε προσφιλείς και αείμνηστοι Καθηγητές του, Αναστάσιος Καράβας και Γεώργιος Γλύπτης τον υποδέχθηκαν εις το προαύλιον μετά κλαιούσης χαράς και εύχεται στη συνέχεια ο ευγνώμων μαθητής. Ο τάφος έστω και εις τα λείψανά σου ευώδης παράδεισος. Και ο ουρανός η κατοικία που ονειρευόσουν. Η μνήμη σου διδάσκαλε, έσεται αειθαλώς εις τους αιώνας, το πένθος τούτο του ναού και των μαθητών σου ευτελές ψυχίον θα μείνουν αιώνια στις ψυχές μας.
Και καταλήγει ο Ζ. Γ. Φυτίλης στον επιμνημόσυνον λόγον του. «Συλλέξαντες τα περισσεύματα εκ της καταστροφής των δοκιμάζομεν δάκρυα, ας μαλακώσωμεν την σκληρυνθείσαν, εκ των στερήσεων και θανάτων καρδίαν μας και κύψαντες την κεφαλήν ευσεβώς υπό το “άμωμον εν οδώ”, της μνήμης του, ας ενώσωμεν τα στόματα ημών εις μίαν προσευχήν μεγάλην και ομόθυμον υπέρ της αναπαύσεως αυτού».
Και με λόγους λυρικούς, ευγνωμοσύνης ένεκεν, ο εκ των ευγνωμονούντων μαθητών του Γ. Σουρία εκπρόσωπος καταλήγει: «εις τα πτερά της βορείας αύρας εμπιστευόμενοι τον θρήνον μας, εξαποστέλλω αυτόν εις το ευδαίμον χώμα, όπερ εκάλυψε το άγιον σώμα του, όπως εκεί υπό το σεληναίον φως και την σκιάν της εσπέρας τω ψιθυρίσει σιγαλά της αιωνίου μνήμης, την ακολουθίαν». Κι’ εμείς ευγνώμονες για την ανεκτίμητη προσφοράν του Γ. Σουρία στην παιδείαν του Γένους ας παρακαλέσομεν τον Χριστόν μας για την αιωνία ανάπαυσή του.
Ο Γ. Σουρίας εβραβεύθη και με τον Αργυρόν Σταυρόν του Σωτήρος.
[1] Γρηγόριος Φωτεινός, Θεοφιλέστατος επίσκοπος Σιών, Αθήνησι 1881, σ. 20.
[2] Ίδιος, ό.π., σ. 21.
[3] Βικιπαίδεια https://el.wikipedia.org/wiki Γεώργιος Σουρίας, Ανακτήθηκε στις 7/10/2026.
[4] ο.π.
[5] ο.π.
[6] ο.π.
[7] Τα κατά το Μνημόσυνον του Αειμνήστου Διδασκάλου του Γένους Γεωργίου Σουρία. Το τελεσθέν εν τω Μητροπολιτικώ της Χίου ναώ την 20 Ιουνίου 1881 υπό την κατά καιρούς ευγνωμονούντων μαθητών αυτού, Αθήνησι 1881, σ. 9, Τύποις «ΝΕΩΝ ΙΔΕΩΝ».
[8] Βλ. Βικιπαίδεια, ο.π.
[9] ο.π.
[10] Τα κατά το Μνημόσυνον του αειμνήστου Διδασκάλου του Γένους, Γεωργίου Σουρία, ο.π., σ. 11.
[11] Ίδιο, ο.π., σ. 12.
[12] Ίδιο, ο.π., σ. 13, 14.
[13] ο.π. σ. 14.
[14] ο.π. σ. 14, 15.
[15] ο.π. σ. 15, 16.
[16] ο.π. σ. 16.
[17] Λόγος Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Σιών, Γρηγορίου Φωτεινού, εις το «Κατά το Μνημόσυνον του Αειμνήστου Διδασκάλου του Γένους Γεωργίου Σουρία» τελεσθέν εν τω Μητροπολιτικώ της Χίου Ναώ, την 20ην Ιουλίου 1881 υπό των κατά καιρούς ευγνωμονούντων μαθητών αυτού, Αθήνησι 1881, σ. 20.
[18] Γρηγόριος Φωτεινός, ο.π., σ. 21, 22.
[19] Ίδιος, ο.π., σ. 22, 23.
[20] Ίδιος, ο.π., σ. 23.
[21] Ίδιος, ο.π., σ. 23, 24.
[22] Ίδιος, ο.π. σ. 23, 24.
[23] Ζ. Γ. Φυτίλης, Λόγος εις το «Τα κατά το Μνημόσυνον του αειμνήστου Διδασκάλου του γένους Γεωργίου Σουρία...» ο.π., σ. 27, 28, 20.
[24] Ίδιος, ο.π., σ. 30.
[25] Ίδιος, ο.π., σ. 30, 31.
[26] Ίδιος, ο.π., σ. 35, 36.
[27] Ζ. Γ. Φυτέλης, ο.π., σ. 35, 36.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου