«Το Πνευματικό Βάρος του Ιστορικού “ΟΧΙ” και η Ευθύνη του Παρόντος»
• Σεβασμιώτατε, • Κύριε Δήμαρχε,
• Σεβαστοί Πατέρες, • Κύριε Ταξίαρχε
• Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης, • Κύριοι Εκπρόσωποι των Ενόπλων
Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας,
• Κύριε Βουλευτή, • Εκπρόσωποι των Δικαστικών και
Εκπαιδευτικών Αρχών,
• Κύριε Αντιπεριφερειάρχη, • Κυρίες και κύριοι,
ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
Στον χώρο αυτόν της προσευχής και της συλλογικής μνήμης, η αναφορά στο έπος του 1940
οφείλει να απομακρυνθεί από τον θόρυβο των επιφανειακών εντυπώσεων και να αναζητήσει
το εσωτερικό, πνευματικό βάρος της ιστορικής εκείνης καμπής.
Η άρνηση της υποταγής τον Οκτώβριο του 1940 δεν υπήρξε ένα τυχαίο ξέσπασμα. Υπήρξε η
συνειδητή μαρτυρία ενός λαού που, αναγνωρίζοντας την υπέρτατη αξία της ελευθερίας και του
ανθρώπινου προσώπου, επέλεξε τη θυσία ως πράξη υπέρτατου χρέους απέναντι στην ιστορική
του συνέχεια.
Ι. ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΝΑΝΤΙ ΗΘΙΚΟΥ ΧΡΕΟΥΣ
Για να αποτιμήσει κανείς τη βαρύτητα της απόφασης εκείνης, οφείλει να ανασυνθέσει τη
γεωπολιτική πραγματικότητα του φθινοπώρου του 1940. Η Ευρώπη βίωνε μια βαθιά κρίση του
ανθρωπιστικού της πολιτισμού. Ο ολοκληρωτισμός είχε επιβάλει ως αξίωμα το δίκαιο του
ισχυρού, καταλύοντας τη διεθνή νομιμότητα. Κράτη με ισχυρότατες δομές και βιομηχανική
παραγωγή είχαν υποκύψει μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες, επιλέγοντας τη συνθηκολόγηση
μπροστά στον φόβο.
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον, η Ελλάδα αποτελούσε ένα μέγεθος φαινομενικά
αμελητέο: μια χώρα με περιορισμένους πόρους, με νωπό ακόμα το βαθύ τραύμα της
Μικρασιατικής Καταστροφής και επιβαρυμένη από τις εντάσεις του μεσοπολέμου. Ο ψυχρός
υπολογισμός των συσχετισμών υπαγόρευε τον συμβιβασμό και την υποχώρηση.
Το τελεσίγραφο της 28ης Οκτωβρίου, όμως, δεν ζητούσε στρατηγικές διευκολύνσεις· αξίωνε
την de facto κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας. Και ακριβώς εκεί συντελέστηκε το ιστορικό
παράδοξο: η άρνηση που διατυπώθηκε θεσμικά από την ηγεσία ήταν η έλλογη, ώριμη απόφαση
μιας κοινωνίας που κατανόησε ότι υπάρχουν όρια πέραν των οποίων ο συμβιβασμός
ισοδυναμεί με ηθικό αυτοχειριασμό. Εκείνο το ξημέρωμα, οι πολίτες γνώριζαν τη συντριπτική
δυσαναλογία των μέσων. Επέλεξαν όμως να αγωνιστούν, γιατί η εκούσια υποταγή στον
εκφοβισμό συνιστά παραίτηση ασύγκριτα πιο ολέθρια από τη στρατιωτική αναμέτρηση.
ΙΙ. Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΣ
Η αναμέτρηση του 1940 δεν κρίθηκε στους συσχετισμούς των εξοπλισμών, αλλά σε ένα βαθύ
πνευματικό ρήγμα. Απέναντι στη μηχανιστική αντίληψη που μετρούσε την ισχύ αποκλειστικά
με αριθμούς, ο ελληνικός λαός αντέταξε την εσωτερική ελευθερία εκείνου που γνωρίζει
ακριβώς τι υπερασπίζεται. Η ανατροπή των προγνωστικών υπήρξε συλλογικό επίτευγμα: η
έμπρακτη αλληλεγγύη μιας κοινωνίας όπου το ατομικό συμφέρον υποτάχθηκε αυτόβουλα στο
κοινό χρέος — από τα βουνά της Ηπείρου και τα ανοιχτά πελάγη μέχρι τα μετόπισθεν.
Όταν λίγους μήνες αργότερα επήλθε η γερμανική εισβολή και η τριπλή Κατοχή, η δοκιμασία
μετατοπίστηκε στα όρια της φυσικής επιβίωσης. Ο λιμός, οι εκτελέσεις και τα καμένα χωριά δεν
αποσάθρωσαν τον κοινωνικό ιστό. Μέσα από δίκτυα αλληλεγγύης και ένα εκτεταμένο κίνημα
αντίστασης, ο λαός διαφύλαξε την ανθρωπιά του. Ηττήθηκε στα πεδία των μαχών από
υπέρτερες δυνάμεις, αλλά δεν συνθηκολόγησε ηθικά.
ΙΙΙ. ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ «ΟΧΙ» ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ
Σήμερα, οι απειλές δεν λαμβάνουν τη μορφή των παραδοσιακών μετώπων. Είναι πιο αδιόρατες,
αλλά εξίσου διαβρωτικές: γεωπολιτική ρευστότητα, απαξίωση των θεσμών, δημογραφική
συρρίκνωση και αξιακή αποξένωση.
Το «ΟΧΙ» του 1940 δεν υπήρξε ποτέ στείρα άρνηση. Ήταν ένα συνειδητό «ΝΑΙ» στην ελευθερία,
στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στο δικαίωμα μιας κοινότητας να ορίζει το μέλλον της. Εάν
θέλουμε να διατηρήσει το ζωντανό του περιεχόμενο, οφείλουμε να το μεταφράσουμε στις
απαιτήσεις του παρόντος:
■ «ΟΧΙ» στην πνευματική παραίτηση και την κοινωνική απάθεια: Μια κοινωνία που
παραιτείται από τη συλλογική της ευθύνη εκχωρεί εκ των προτέρων το μέλλον της σε
εξωτερικές βουλήσεις.
■ «ΟΧΙ» στον διχασμό και την τοξικότητα: Η ιστορία διδάσκει ότι η Ελλάδα κατέρρευσε
μόνο όταν διασπάστηκε εσωτερικά, ενώ μεγαλούργησε όταν κατέκτησε την ενότητα γύρω
από θεμελιώδεις αρχές.
■ «ΟΧΙ» στον επιφανειακό εντυπωσιασμό: Η σύγχρονη εθνική θωράκιση θεμελιώνεται
στην παιδεία υψηλού επιπέδου, στην κοινωνική δικαιοσύνη και στη λειτουργία αξιόπιστων
δημοκρατικών θεσμών.
■ Έμπρακτο «ΝΑΙ» στη νέα γενιά: Χρέος μας είναι να διαμορφώσουμε συνθήκες ώστε οι
νέοι άνθρωποι να μην αναζητούν την προοπτική μακριά από τον τόπο τους, αλλά να
διαθέτουν τα εφόδια και τις ρίζες για να προκόψουν μέσα σε αυτόν.
IV. Η ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί μουσειακό έκθεμα. Αποτελεί αυστηρό καθρέφτη που μας
ερωτά: Τι κάνουμε εμείς με την ελευθερία που παραλάβαμε με τόσο βαρύ τίμημα;
Εκείνοι που έπεσαν στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου και εκείνοι που μαρτύρησαν στα μπλόκα
της Κατοχής δεν ζητούν εύκολους επαίνους ούτε εθιμοτυπικές συγκινήσεις. Ζητούν
νηφαλιότητα, σοβαρότητα και ενεργό ανάληψη της προσωπικής και συλλογικής μας ευθύνης.
Καλούμαστε να σταθούμε αντάξιοι των καιρών. Με ιστορική αυτογνωσία, θεσμικό ήθος και
εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της κοινωνίας μας, οφείλουμε να πορευτούμε στο μέλλον με
αυτοπεποίθηση και αξιοπρέπεια. Αυτή παραμένει η διαρκής και αδιαπραγμάτευτη ευθύνη
όλων μας.
Χρόνια πολλά σε όλες τις Ελληνίδες και όλους τους Έλληνες.
Τιμή και μνήμη σε όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας μας.
Δύναμη, σύνεση και ακλόνητη πίστη στο κοινό μας μέλλον για όλους εμάς σήμερα
Σας ευχαριστώ θερμά
Δέσποινα Πουπάλου
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου