Δρ.
Μαρία – Ελευθερία Γ. Γιατράκου
Παύλος Μελάς ο πρωτοπόρος και
Πρωτομάρτυρας του Μακεδονικού Αγώνα
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΑ 122 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ
ΗΡΩΙΚΟ
ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΚΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟ
Αθήνα
2025
Αφιερώνεται
ευγνωμόνως
στην Μαρία Μιχ.
Κασάπα
και στις θυγατέρες
της
Ειρήνη και
Μάλαμα
Αντί
προλόγο
Η ελληνική Ιστορία, στη διαχρονική της
ροή έχει να επιδείξει αναστήματα εξέχοντα, που με την παιδεία, το ήθος της, τις
άριστες οικογενειακές καταβολές τους, τον ηρωισμό και το θυσιαστικό τους πνεύμα
λάμπρυναν τις σελίδες της κι’ έγιναν σύμβολα προς μίμηση. Ένα τέτοιο ανάστημα
που με την μοναδική του παρουσία στον Μακεδονικό Αγώνα σημάδεψε τον ιστορικό
χρόνο, υπήρξεν ο Παύλος Μελάς, γνωστός με το ψευδώνυμό του «Μίκης Ζέζας». Ο
πρωτοπόρος, εμψυχωτής, πρωτομάρτυρας του Μακεδονικού Αγώνα.
Προερχόμενος από την πατριαρχική
οικογένεια των Μελάδων, που εργάσθηκαν, διέπρεψαν σε διάφορες χώρες της Ευρώπης
και στη Ρωσία, διακρινόμενοι μεταξύ των άλλων ευσήμων Ελλήνων της διασποράς,
διαδραμάτισε όπως και οι έξοχοι πρόγονοί του σημαίνοντα πατριωτικό ρόλο, δόξασε
την Ελλάδα και το όνομά του ταυτίσθηκε με την χρυσή σελίδα του Μακεδονικού
Αγώνα.
Το γενεαλογικό του δένδρο έχει τα
επιδείξει ήρωες στις διάφορες φάσεις και
μάχες του νεότερου Ελληνισμού, μορφωμένους και καταξιωμένους με επιφανείς
θέσεις πολιτειακές, συγγραφείς, μεγάλους ευεργέτες και χορηγούς σε πολλούς
τομείς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, αγνούς, ανιδιοτελείς, ιδεολόγους.
Μέσα σε ένα τέτοιο θερμοκήπιο
βλάστησε κι’ ανατράφηκε ο Παύλος Μελάς του οποίου η όλη προσωπικότητα και η
λαμπρή βιοτροχιά δικαιολογείται από τον βαθύ του πόθο να δοθεί ολόψυχα «εις τον
πλησίον και εις τον τόπον του». Χαρακτηριστικά τα ίδια του τα λόγια: «Δεν
υπάκουσα παρά εις μίαν ιδέαν, να φανώ χρήσιμος εις τον πλησίον και εις τον
τόπον μου».
Με πίστη βαθιά στο Θεό που σε κάθε
ευκαιρία εξεδήλωνε, με αγάπη προς την πατρίδα άμετρη, με αφοσίωση στα ιδανικά
της φυλής, αποτελεί για όλες τις εποχές υπόδειγμα προς μίμησιν.
Στις 13 Οκτωβρίου 1904 ο
Παύλος Μελάς έπεσεν ηρωικώς για την πατρίδα.
Θα γράψει γι’ αυτόν ο Ίων Δραγούμης:
«
Ο Μελάς… με τη σπίθα που άναψε στον καθένα, πολλοί που ήταν τυφλοί ως τότε,
είδαν».
Κι’ ο Κωστής Παλαμάς παιανίζοντας με
την ποιητική του λύρα στίχους δωρικούς, θα πει:
«
Πλατιά του ονείρου μας η γη κι’ απόμακρη.
Και γέρνεις εκεί και σβεις γοργά.
Ιερή στιγμή. Σαν πιο πλατιά τη δείχνεις, και
τη φέρνεις σαν πιο κοντά».